Skolyoz, omurganın karşıdan bakıldığında 10 dereceden fazla yana eğilmesi olarak tanımlanır. Bu eğriliklerin oluşma şekillerine göre ve etki ettiği, kendisini gösterdiği yaş aralığına göre farklı sınıflandırmalar yapılabilir. Kendi aralarında nedenlerine bağlı olarak 3 ana gruba ayrılırlar.
Yapısal skolyoz türleri;
- İdiopatik skolyoz,
- Nöromusküler skolyoz,
- Konjenital skolyoz
Yapısal skolyoz türleri arasında en sık rastlanan 2. skolyoz türü olan nöromusküler skolyoz, arkasında kas ve sinir hastalılarının bulunduğu skolyoz tipidir. İdiopatik skolyoza göre oldukça hızlı ilerleyen bu tür genellikle cerrahi işlemleri gerektirir.
Nöromusküler Skolyoz Nedir?
Skolyoz, genellikle kökeni bilinmeyen bir rahatsızlık olarak görülse de (skolyoz vakalarında çoğunlukla köken bilinmez, idiopatiktir.) altında yatan bir hastalık olabilir. En çok görülen skolyoz tipi olan idiopatik skolyozdan sonra en yaygın skolyoz türü olan nöromusküler skolyoz, adından da anlaşılabileceği gibi bazı nöromusküler hastalıkların, yani nörolojik ve kas hastalıklarına bağlı skolyoz türüdür. Bu hastalılar kas hareketlerini bozarak ya da kas dengesizliğine yol açarak hızlı ilerleyen bir skolyoza neden olurlar.
Diğer skolyoz türlerinden farklı olarak altında yatan bir nedene, hastalığa bağlı gelişmesi tedavi sürecini de farklılaştırır. Çoğu durumda korse tedavisine yanıt vermeyen hastalar, cerrahi yöntem ile tedavi edilirler. Elbette arka plandaki rahatsızlıklar da bu süreç içerisinde belirlenmeli ve tedaviye dahil edilmelidir.
Nöromusküler Skolyoz Neden Olur?
Yapısal skolyoz türlerinden birisi olan nöromusküler skolyoz neden olur sorusunun cevabı, hastalığın isminde gizlidir. Arka planda nöromusküler yani kas ve sinir sistemine bağlı olarak gelişen hastalıkları olan kişiler, yine bu hastalıkların fiziksel ya da işlevsel etkileri sebebi ile skolyoz olabilir. Skolyoza sebebiyet veren nöromusküler hastalıklar şu şekilde sıralanabilir;
- Serebral Palsi
- Kalıtsal Ataksiler (Friedreich vb)
- SMA
- Siringomiyeli
- Diğerleri (Ensefalopati, Rett Sendromu)
- Medüller sebepler
- Miyelodisplazi
- Meningomiyelose
- Ve bazı kas hastalıkları
Nöromusküler Skolyoz Tanısı Nasıl Konulur?
Nöromusküler skolyoz tanısı, hastanın belirtileri ve semptomlarına dayanarak konulur. Tipik şikayetler arasında omurga eğriliği, omuzların eşit olmayan yükseklikte olması, bel veya sırt ağrısı, hatta nefes alma güçlüğü bulunabilir. Tanı süreci genellikle şu aşamalardan oluşur:
- Tıbbi Geçmiş ve Aile Öyküsü Değerlendirmesi: Doktorlar, hastanın önceki sağlık geçmişini ve ailesinde benzer durumların olup olmadığını detaylı bir şekilde incelerler. Bazı nöromusküler bozukluklar genetik yatkınlık gösterebilir, bu nedenle aile öyküsü önemlidir.
- Fiziksel Muayene: Doktorlar, hastanın omurgasındaki deformiteleri değerlendirmek için fiziksel muayene yaparlar. Omurga eğriliğinin derecesini belirlemek ve ilgili semptomları gözlemlemek bu aşamada önemlidir.
- Görüntüleme Teknikleri: Omurganın detaylı bir şekilde değerlendirilmesi için X-ray, manyetik rezonans görüntüleme (MRG) veya bilgisayarlı tomografi (BT) gibi görüntüleme teknikleri kullanılır. Bu yöntemler, omurganın hangi bölgelerinin etkilendiğini, eğriliğin derecesini ve omurilik veya sinirler üzerindeki potansiyel etkilerini belirlemekte yardımcı olur.
- Uzmanlarla İş birliği: Nörologlar, ortopedistler ve diğer uzmanlarla yapılan iş birliği, hastanın durumunun kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesine ve uygun tedavi planının oluşturulmasına yardımcı olur.
Nöromusküler skolyoz tanısı koymak, hastanın sağlık durumunun iyileştirilmesi ve ileri komplikasyonların önlenmesi açısından kritik bir adımdır. Her hasta için tedavi planı ihtiyacına yönelik göre özelleştirilmelidir. Bu süreç, hastanın yaşam kalitesini artırma ve omurga sağlığını koruma açısından son derece önemlidir.
Nöromusküler Skolyoz Belirtileri
Nöromusküler skolyozun belirtilerini tek bir çatı altında toplamak yeterli değildir. Diğer skolyoz vakalarından farlı olarak sinir ve kas sistemi rahatsızlıklarına bağlı olarak geliştiğinde hastaların genel durumu da benzer olmayacaktır. Bu nedenle yürüyebilen ve yürüyemeyen çocuklardaki semptomları farklılık gösterir.
Yürüyebilen çocuklarda nöromusküler skolyozun belirtileri, tıpkı idiopatik skolyoz vakarındaki gibidir. Genel olarak kozmetik kusurlar ve eğrilik açısının büyüklüğüne göre ağrı ile karakterize edilir ve her ne kadar ağrı bir belirti olsa da çoğu durumda gözlemlenmez.
Nöromusküler skolyoz belirtileri:
- Düzensiz kaburga ve bel
- Kürek kemikleri eşit olmayan, eğik omuzlar
- Bir bacağın diğerinden kısalığı
- Ağrı
Tekerlekli sandalye kullanan çocuklarda ise bazı kozmetik kusurların farkına varmamak doğaldır. Ancak yürüyebilen çocuklarda görülen semptomları gösterebilirler. Bununla beraber eğrilikler, başka bazı problemlere de yol açabilir.
- Çoğunlukla oturma esnasında kollardan yardım alma
- Eğik pelvis (kalça kemiği bölgesi)
- Genel dengesizlikten kaynaklanan vücut yaraları
- Kafayı sabit tutmada güçlük
- Mimiklerde azalma
- Ağrı
Nöromusküler Skolyoz Tedavisi
Skolyozun en yaygın tipi olan idiopatik skolyozda eğrilikler genelde kemik gelişiminden sonra durma ya da yavaşlama eğilimindedir. Ancak bu durum nöromusküler skolyoz için geçerli değildir. Büyük çoğunlukla, diğer skolyoz tiplerinde daha ilerleyici ve agresiftir. Üstelik bu noktada skolyoz kendi başına bir rahatsızlık değil, kas ve sinir sistemi kaynaklı başka bir hastalığın komplikasyonu niteliğindedir. Bu nedenle tedavi, arka plandaki hastalığı da içerir. Bu da nöromusküler skolyoz tedavisi için zorlaştırıcı bir etmendir. Arka plandaki rahatsızlığın, hastalığın tedavisi, skolyozun tedavisinde en büyük rolü oynar.
İdiopatik skolyozda olduğu gibi hastaların, korse ve fizik tedavisi için yanıt verme oranı yüksek değildir. Bu nedenle erken yaşlarda da olsa farklı cerrahi tedavi yöntemlerine başvurulabilir. Ayrıca hastalığın çoğu durumda altta yatan nedenlere bağlı olarak kişide bazı deformasyonlara yol açmış olması ihtimali de işlemleri güçleştirir.
Nöromusküler Skolyoz Ameliyatı
Nöromusküler skolyoz için korse ve fizik tedavi seçenekleri mevcut olsa da çoğu zaman bu tedavi yöntemleri olumlu sonuçlar vermez. Bu durumda cerrahi yönteme başvurmak tek seçenektir. Çocuğun yaşına göre büyüme yönlendirme tedavileri ya da füzyon ameliyatı yapılabilir.
Genellikle füzyon cerrahisi ile ilerlemenin durdurulması ve yapısal bozuklukların giderilmesi amaçlanır. Ancak nöromusküler skolyoz vakalarında arka planda, skolyoza neden olan rahatsızlık durumu karmaşıklaştırır. Bu nedenle bu noktada tedavi edilmesi gereken ilk şey, skolyoza sebebiyet veren sinir-kas hastalığıdır. Üstelik tekerlekli sandalye kullanan hastalarda oluşmuş diğer komplikasyonlar ve hareketin sınırlı olması da tedaviyi zorlaştırır. İpli skolyoz ameliyatı da cerrahi seçeneklerden bir diğeridir. Doğru cerrahi tekniği deneyimli bir hekim belirleyecektir.
Nöromusküler Skolyoz Ameliyatı Sonrası Yapılması Gerekenler
Nöromusküler skolyoz ameliyatı, omurgadaki anormal eğriliği düzeltmek ve stabiliteyi sağlamak için yapılır. Ameliyat sonrası dönem, hastanın iyileşme sürecini en üst düzeye çıkarmak için titizlikle yönetilmesi gereken bir süreçtir. Ameliyat sonrası dönemde yapılması gerekenler şu adımları içerebilir:
- İyileşme Sürecini Gözlemleme: Ameliyat sonrası düzenli kontroller ve görüntüleme yöntemleri (X-ray, MRG vb.) ile hastanın omurgasının doğru şekilde iyileştiği ve olası komplikasyonların erken tespit edildiği izlenir. Bu kontroller, ameliyatın başarıyla tamamlanmasını sağlar ve hastanın uzun vadeli sağlık durumunu korumaya yardımcı olur.
- Fiziksel Terapi ve Rehabilitasyon: Ameliyat sonrası fiziksel terapi programları, hastanın omurgasının güçlenmesine, esnekliğinin artmasına ve günlük aktivitelere dönüş sürecini hızlandırmaya yardımcı olur. Fizyoterapistler, hastanın ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmış egzersiz programları sunarlar.
- Düzenli Doktor Kontrolleri: Ameliyat sonrası düzenli olarak doktor kontrolüne gitmek önemlidir. Bu kontroller, ameliyat sonrası komplikasyonların erken teşhis edilmesine ve gerekli müdahalelerin yapılmasına olanak tanır. Doktorun tavsiye ettiği ilaçların düzenli kullanımı, tedavi sürecinin başarısı için oldukça önemli bir rol oynar
- Günlük Yaşam Aktiviteleri: Ameliyat sonrası dönemde hastanın günlük aktivitelerini düzenlemesi önemlidir. Ağır yük kaldırmaktan kaçınma, doğru oturma ve yatma pozisyonlarına dikkat etme, omurganın sağlıklı bir şekilde iyileşmesine yardımcı olabilir.
Nöromusküler skolyoz ameliyatı sonrası rehabilitasyon süreci, hastanın uzun vadeli sağlık ve yaşam kalitesi açısından kritik bir rol oynar. Bu süreçte hastanın ve ailesinin doktorun önerdiği tedavi planına tam olarak uyum sağlaması, başarılı bir iyileşme sürecinin temelini oluşturur.