İdiopatik Skolyoz

Skolyoz, bir omurga deformitesi türü olarak omurların (omurgayı oluşturan kemikler) bazılarında meydana gelen yatay yönlü eğilmeleriyle oluşan bir deformitedir. Türkiye’de 2 milyon kişinin muzdarip olduğu bu sorun genelde büyük bir sorun teşkil etmese de ilerleyen durumlarda bazı komplikasyonlara; sosyal ve günlük hayatı olumsuz etkileyebilecek durumlara yol açabilmektedir. Yetişkinlerde görülse de genel olarak ergenlik öncesi dönem veya gençlik çağlarında, kızlarda daha çok olmak kaydıyla, görülür.

İdiopatik Skolyoz Nedir?

Skolyoz birkaç farklı nedenden kaynaklanıyor olabilir. İdiopatik skolyoz, skolyozun nedeninin kesin olarak bilinmediği durumlar için kullanılan bir tabirdir. Kökeni, aslen antik Yunanca’ ya dayanan bu sözcük, “idios” ve “pathos” kelimelerinden türer ve birleşimi “garip, farklı acı” manasına gelir. Tıp dilinde ise kökeni bilinmeyen hastalıklar için kullanılan genel tabirdir. Skolyoz vakalarının yaklaşık olarak %80’ini oluşturur ve çoğu zaman erken tanı ile birlikte yapılan hasta takibi tedavileri ile ilerlemesi durdurulabilir. Buna ek olarak eğriliklerin 20 derecenin üzerinde olduğu skolyoz vakalarında, korse tedavisi ve daha ileri vakalar için (40 dereceden fazla olan eğrilikler) ameliyat ile tedavi söz konusudur.

İdiopatik skolyoz tanısı, ancak bu deformasyona neden olabilecek diğer tüm unsurlar araştırıldığında ve potansiyel etmenlerden hiçbiri deformitenin oluşmasına ön koşul sağlamadığında koyulabilir. Hastaların çoğunun ailesinde bu tür vakalar gözlemlenebilir. İdiopatik skolyozun gelişiminde, aile faktörünün önemi çoğu hekimce kabul edilir. Buna ek olarak skolyozlu bireylerin aile öyküsü incelendiğinde genel anlamda %30’luk bir kısmın hafif ya da ağır skolyoz sorunu olduğu bir gerçektir.

İdiopatik Skolyoz Neden Olur?

İdiopatik skolyoz daha önce de tanımı yapılan idiopatik kelimesi göz önünde bulundurulduğunda nedeni belli olmayan skolyoz türüdür. Skolyoza neden olabilecek nedenler, bu skolyoz tipinde görülmez. İdiopatik skolyozun nedenleri, bu nedenle bilinmemektedir ancak aile öyküsü incelenen idiopatik skolyoz vakalarına bakıldığında, %17-42’lik bir oran görülmektedir ki bu da idiopatik vakaların genetik olabilme olasılığını arttırmaktadır.

En çok gözlemlenen skolyoz tipi olan idiopatik skolyoz, genellikle erken geçlik ve çocukluk dönemlerinde ortaya çıksa da yetişkinler arasında da görülebilmektedir. En Genel sahada, hastalığın kökenine göre isimlendirilen skolyoz vakaları (idiopatik ve konjenital skolyoz gibi), bunun dışında bireyin yaşına göre de sınıflandırılır.

İdiopatik Skolyoz Tanısı Nasıl Konulur?

İdiopatik Skolyoz tanı yöntemleri genellikle radyolojik ve fiziksel muayenedir. Aynı zamanda İdiopatik Skolyoz rahatsızlığı, omurganın anormal derecede yana doğru eğilmesi ve genel olarak bu eğriliğin nedeninin bilinmemesi durumudur. ‘’İdiopatik’’ kelimesi, ‘’bilinmeyen neden’’ anlamına gelir. Bu tarz bir skolyoz ise en yaygın türlerden birisidir. Tanı sürecinde ise tüm omurgayı içerisinde alınan görüntüleme yöntemleri ve profesyonel bir doktor tarafından yapılan klinik muayene yöntemlerinden yararlanılır.

Genel olarak skolyoz sorunu, erken dönemde müdahale edilmezse hem kalp ve solunum sisteminde hem de kozmetik anlamda telafisi olmayan hasarlara yol açar. Skolyoz durumu ise tamamen klinik ortamda, doğru tanı yöntemleri ile tespit edilir. Alanında uzman bir doktor tarafından röntgen yöntemleri ve fiziksel muayene ile tanısı konulur. Tanı sürecinde ise genellikle şu adımlar izlenir:

• Doktor, fiziksel muayene ile birlikte omurga şeklini ve asimetrisini kontrol etmektedir. 
• Skolyoz tanısı, tüm omurgayı kapsayan görüntüleme ve klinik muayene yöntemleri ile konur. Omurganın yan veya ön-arka pozisyonları ile çekilen röntgen filmleri, eğrilik derecesi ve yerini belirler. Aynı zamanda eğriliğin başladığı açı ve sonlandığı kısımlara bakılır.
• CT veya MRI tanıma yöntemleri, nadir durumlarda özellikle sinir sıkışması veya omurilik anormallikleri olması durumunda kullanılmaktadır.

Bazı hastaların ve özellikle omurga eğriliği başlayan çocuklarda birçok defa görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. Standart yöntemlerle beraber sıklıkla incelemeye maruz kalan çocuklarda radyasyona bağlı şekilde bazı yan etkiler artabilir.

İdiopatik Skolyoz Nedir? İnfantil Jüvenil Adölesan İdiopatik Skolyoz Tedavisi ve Ameliyatı – Profesör Doktor Gökhan Demirkıran

İdiopatik Skolyoz Türleri

Örneğin, idiopatik skolyoz vakalarının ortaya çıktığı yaşlara göre, idiopatik skolyoz türleri aşağıdaki gibidir:

• İnfantil İdiopatik Skolyoz(0-3 yaş): Yaşamın ilk üç yılı içerisinde gözlemlenen, ortaya çıkan idiopatik skolyoz tipidir. Kız çocuklarına oranla erkeklerde daha sık görülür.
• Jüvenil İdiopatik Skolyoz(4-10 yaş): 3 yaşından sonra, yaklaşık olara ergenlik döneminin başlangıcına kadar olan dönemde gelişen idiopatik skolyoz türüdür. Daha geç yaşlarda erkeklerde görülme sıklığı fazla iken ergenlik çağlarına yaklaşıldığında, kız çocuklarında görülme sıklığı erkeklere oranla artar.
• Adölesan İdiopatik Skolyoz(10- 18 yaş): 10’lu yaşlardan ergenlik çağının sonuna, kemik gelişiminin durmasına, kadar geçen sürede ortaya çıkan spinal eğriliktir (skolyoz). Sıklıkla ergenlik çağının başlangıç dönemlerinde kız çocuklarında daha çok görülür.
• Adult (Yetişkin) İdiopatik Skolyoz: Kemik gelişimi sonrası, geç yaşlarda ortaya çıkan idiopatik skolyoz türüdür. Genellikle erken yaşlarda kendisini gösterse de yetişkinlik döneminde de skolyoz vakalarına rastlamak mümkündür.

İdiopatik Skolyoz Belirtileri

Skolyoz bir omurga deformitesi çeşidi olarak diğer deformiteler ile benzer semptomlar gösterir. Genellikle bel ve sırt eğiklikleri ile karakterize edilir. Bununla birlikte genel bir yorgunluk da görülebilir. Bazı hastalarda ağrılar görülebilir.

Genel olarak idiopatik skolyoz belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

• Gözle görülür omurga eğrilikleri
• Bir tarafa yaslanma eğilimi
• Yorgunluk
• Hareketlerde kısıtlılık
• Ağrı
• Nefes darlığı ve solunum güçlükleri çok ileri eğriliklerde

Tüm bunlar ile birlikte skolyozun açısının büyümesi duyulan ağrıyı ve kardiyovasküler problemlerin şiddetini artırabilir. Yine ilerleyen skolyoz açılarıyla birlikte kişide psikolojik bazı sorunlar gözlemlenebilir. Düşük benlik algısı kişinin kendisini değersiz görmesine sebebiyet verebilir.

İdiopatik Skolyoz Tedavisi

İdiopatik skolyoz vakalarında amaç, tıpkı diğer skolyoz türlerinde olduğu gibi omurga eğriliklerinin ilerlemesini durdurmak ya da yavaşlatmaktır. 10 derecenin altındaki omurga eğrilikleri skolyoz olarak kabul edilmez. 10 ila 20 derece arasında eğriliği bulunan idiopatik skolyoz vakalarında (hafif skolyoz) genellikle gözlem teknikleri uygulanır ve eğriliğin takibi için doktorun uygun gördüğü tarihler arasında düzenli takipler yapılır. Bu takipler genelde 4- 6 ayda bir yapılmaktadır. Eğriliğin ilerleme riski taşıdığı durumlarda korse tedavisi tercih edilebilir. İlerlemenin genellikle 20 derecenin üzerinde eğrili bulunan ergen bireylerde görülür. 40-45 dereceyi aşan eğriliklerde ve korse tedavisine cevap vermeyen hastalarda ise cerrahi yöntemlere başvurulabilir.

İdiopatik Skolyoz Ameliyatı

Genel olarak cerrahi yönteme başvurulmasa da skolyoz, Türkiye için sık rastlanan bir rahatsızlık olduğundan cerrahi yöntemin çok az kullanıldığını söylemek doğru olmayacaktır. Hastaların büyük çoğunluğunu ergenlik çağındaki kız çocukları oluşturur ve genellikle korse tedavisi, uzaktan gözlem ve fizik tedavi yöntemleri ile omur eğriliğinin artması engellenir. Ancak ilerlemiş vakalarda (30-40 dereceden fazla olan eğriliklerde) cerrahi yönteme başvurmak hayat kalitesini büyük ölçüde arttıracaktır. Skolyoz ameliyatı bu gibi durumlarda 3 amaç taşır. Bunlar:

1. Eğriliğin ilerleyişinin durdurulması: Genellikle eğriliğin korse tedavisi ile durdurulamadığı ve bazı özel durumlarda tercih edilir. Amaç eğrilik derecesinin artmasını engellemek ve bu sayede diğer olası komplikasyonların önüne geçilmesini sağlamaktır.
2. Deformitenin azaltılması: Skolyoz, bazı kozmetik kusurlara yol açabilen bir rahatsızlıktır. Omurganın eğriliği kişinin hayatını etkiliyor olabilir. Hem sosyal hem de gündelik yaşamdaki işlerin kolaylıkla yapılması adına cerrahi işlem tercih edilebilir.
3. Genel Gövde Dengesinin Korunması: Skolyoz bazı durumlarda bacaklardan birisinin daha kısa görünmesine neden olabilir. Bunla beraber postürdeki bozukluklar, ön ve arka doğal eğriliklerin korunmasını da içeren bu tedavi amacı, kişinin yaşam kalitesini geri kazandırmaya yönelik bir cerrahi çözüm olabilir.

İdiopatik Skolyoz Ameliyatı Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

İdiopatik Skolyoz tedavi seçenekleri hastanın yaşı, eğrilik derecesi ve semptomların şiddetine bağlı olarak değişmektedir. Tedavi aşamalarından birisi olan ameliyat yönteminin kalıcı olması adına sonraki adımlara dikkat edilmelidir. Hastanın ameliyat sonrasında oluşan iyileşme sürecini hızlandırabilmek ve aynı zamanda oluşabilecek komplikasyonları en aza indirmek için gereklidir. İdiopatik Skolyoz ameliyatı sonrasında dikkat edilmesi gereken bazı detaylar:

• Günlük aktivitelerde dikkatli ve yavaş olmak, ağır yük kaldırmamak gibi detaylara dikkat edilmelidir.
• Düzenli doktor kontrolleri, iyileşme sürecinin takibi ve olası komplikasyonların erken tespiti için önemli bir konumdadır.
• Omurgayı doğru pozisyonda tutmak için doğru duruş tekniklerine dikkat edilmelidir. Yatarken veya otururken omurgayı destekleyecek şekilde hareket etmek gerekir.
• Bol su içmek, hidrasyon açısından önemlidir. Bunun yanı sıra beslenmeye dikkat edilmelidir. Özellikle D vitamini ve kalsiyum alımı, iyileşmeyi etkili bir şekilde hızlandırır.
• Yara bakımını düzenli yapmak ve steril ortamda pansuman yapmak, hijyen koşulları açısından önemlidir.
• Sürekli olarak yatar pozisyonda olmak yerine günlük yaşama olabildiği kadar hızlı dönülmelidir.
• Yere eğilirken doğrudan eğilmek yerine diz kısmından destek alarak eğilmek gerekir.

Genel olarak İdiopatik Skolyoz ameliyatı sonrası iyileşme süreci, kişiden kişiye göre değişiklik gösterir. Bu sebeple sağlık ekibinin ve doktorun önerilerine uyum sağlamak, ameliyat sonrası bakımın en önemli unsurlarından birisidir. Bu önerilere uyum sağlamak, iyileşme sürecini hızlandırır ve hastanın günlük yaşam aktivitelerine kolayca adapte olmasını sağlar.

Skolyoz Cerrahisinde Füzyon Tedavisi

Cerrahi çoğu durumda gerekli olmasa da, füzyon tedavisi günümüzde en çok başvurulan cerrahi yöntemdir. Sorunlu omurları birleştirmeyi içeren bu cerrahi yöntemde, omurların birbirine bağlanması için bazı metal vida ve çubuklar kullanılır. Bu sayede yeni, hareketi kısıtlanmış bir omur yapısı elde edilir. İyileşmenin hızlanması ve eğriliğin durdurulması için yapılan bu cerrahi işlem aynı zamanda omur hareketliğini kısıtladığından hastanın hareketleri de bir oranda kısıtlanır. Yine de uzun vadede başarılı olduğundan idiopatik skolyoz ameliyatı için tercih edilen bir yöntemdir.

Füzyon ameliyatı dışında ipli skolyoz ameliyatı (füzyonsuz skolyoz ameliyatı) idiopatik skolyoz ameliyatı için kullanılabilen bir yöntemdir.

İdiopatik skolyoz tamamen geçer mi?

İdiopatik Skolyoz, bazı durumlarda özellikle 3 yaş altı çocuklarda nedeni tam olarak bilinemeyen skolyozun (idiopatik skolyoz) kendiliğinden düzelme gösterdiği bildirilmektedir. Ancak belirtmek elzem gelir ki; kendiliğinden iyileşme gösteren bir rahatsızlık olduğundan tedavi gerektirmese de skolyotik eğrilikleri ilerleme gösteren, ilerleme riskleri taşıyan ya da tanı konduğu esnada ciddi skolyotik eğriliği mevcut olan hastalar için tedavi gerekebilmekte ve tamamen iyileşme sağlanabilmektedir.