Omurga pek çok insan için öyle görünmese de hayati organlarımızdan birisidir denilebilir. İnsan iskeletinin ana taşıyıcısı konumunda olan omurga aynı zamanda omuriliği de korur. Omurga, omur ismi verilen 33 kemikten oluşur ve bu kemikler günlük hayattaki eğilmek gibi genel hareketlere izin verir.
Omurga kırığı bazı nedenlerden dolayı omurganın parçalarından (omur) birinde veya birkaçında meydana gelen deformasyonlara, kırılmalara verilen genel isimdir. Bu kırılmalar trafik kazaları, genel yaralanmalar, ateşli silahlar, omurga tümörleri, travma vakaları ya da ileri yaşlarda ortaya çıkabilen kemik erimesi(osteoporoz) gibi olay ve unsurlar neticesinde meydana gelmiş olabilir. Ağır vakalarda felce sebebiyet verebilirken bazı durumlarda kamburluk benzeri deformasyonların gelişmesine öncülük edebilir.
Omurga Kırılması Türleri
Omurga kırıkları meydana geliş şekilleriyle farklı isimler alabilir. Omurga kırığı türleri için 3 ayrı sınıf olduğunu söylemek yanlış olmaz. Bunlar çökme kırığı, patlama kırığı ve kırıklı çıkık olarak adlandırılır.
Omurga kırıkları, omurgaya etki eden dış kuvvetlerden ve bazı durumlarda omurga tümörleri ya da yaşlılığa bağlı deformasyondan kaynaklanıyor olabilir.
Çökme kırığı, en sık rastlanan kırık çeşididir. Omurun ön kısmında meydana gelen çökmeler sonucu oluşur ve bunun nedeni omurgaya binen ağırlıktır.
Bu ağırlığın arttığı durumlarda ise patlama kırığı görülür ki bu vakalarda felç olasılığı vardır.
Kırıklı çıkık ise omurları birleştiren disklerlerle birlikte meydana gelen kırıklardır. Çoğunlukla parçalanan kemikler omura zarar verir ve felç görülür.
Omurga Kırığı Belirtileri
Omurga kırıklarının en karakteristik belirtisi boyun, sırt ve bel ağrılarıdır. Kırığın şiddetine göre belirtiler farklılık gösterebilir. Düşük şiddetli kırıklarda ağrı görülürken kırılma esnasında omurilik de hasar görmüşse, kol ve bacaklarda uyuşukluk ve idrar tutamama gibi semptomlar da görülebilir. Şiddetli vakalarda ise ilerleyen dönemlerde kırığın tedavi edilmemesi durumda kifoz (kamburluk) gibi omurga deformasyonları ve felç gibi ciddi sonuçlar gözlemlenebilir.
Omurga kırığı belirtileri genel olarak şöyle sıralanabilir:
- Kırığın şiddetine göre değişen, bel sırt ve boyun ağrıları
- Boşaltım sistemi sorunları (idrar ve gaita)
- Felç
- Diğer omurga deformasyonları
- Kol ve bacaklardaki his kaybı
Omurga Kırığı Tanısı Nasıl Konulur?
Torasik ve lomber bölgelerdeki vertebral kırıkların yaygın nedenleri arasında ani yaralanmalar, genetik nedenler, kalıtsal kemik hastalığı, osteoporoz veya tümörler yer alır.
Fizik muayene sırasında nörolojik değerlendirme yapılacaktır. Aşırı basınçtan kaynaklanan kompresyon kırıkları genellikle omurganın lateral röntgeni kullanılarak teşhis edilir.
Cerrah omurga kırığı tipini ve şeklini belirlemek için manyetik rezonans görüntüleme (MRI) veya bilgisayarlı tomografi (BT) kullanır. Bilgisayarlı tomografi veya MR kullanımı, konservatif tedavi sonrasında durumu düzelmeyen hastalarda ve ilerleyici semptomları olan hastalarda da değerlendirilecektir.
Şu anda, vertebra kırığının tedavisini belirlemek için bir MRI gereklidir. Nadir durumlarda kan/laboratuar testi de gereklidir.
Konservatif tedavi ağrının hafifletilmesini, fonksiyonun onarılmasını ve gelecekteki kırıkların önlenmesini amaçlamaktadır. Tipik olarak konservatif tedavi, sırt ortezi ile immobilizasyon (3 ay), hastaya özel ağrı kesici tedavi ve osteoporozu tedavi etmek için kullanılan ilaçların kombinasyonundan oluşur.
Çoğu durumda, uzun süreli yatak istirahati (lomber omurga için 26 gün, torasik omurga için 13 gün) ve ardından 3 ila 6 ay süreyle azaltılmış düzeyde fiziksel aktivite gerekir.
İyi bir stabilite ve optimal ağrı azalması elde etmek için, dört milimetreden daha küçük bir cilt kesisinden vertebral arkın içerisine küçük kanüllerin sokulduğu bir takviye prosedürünün gerçekleştirilmesi genellikle yeterlidir. Vertebroplasti olarak da bilinen tek başına çimento veya çimento ile birlikte stent adı verilen bir iç destek sistemi, intraoperatif X-ışını kontrolü altında bu kanüller içerisine yerleştirilir.
Omurga Kırığı Tedavisi
Omurga kırıkları için genel anlamda iki tedavi seçeneği mevcuttur: Cerrahi ve cerrahi olmayan yöntemler. Tedavi seçenekleri kırığın çeşidine ve şiddetine göre değişmektedir. Çoğu omurga kırığı, omurların ön bölümde meydana gelen çökme ve patlama kırıklarıdır. Omurga kırığı tedavisi için kırık türleri ve omurilikteki hasar belirleyicidir.
Çökme kırığı çoğunlukla cerrahi yöntem kullanılmaz. Oluşabilecek deformiteyi önlemek amacıyla korse kullanımı ve yatak istirahati tavsiye edilir. Burada amaç omurganın hareketinin sınırlandırılması ile iyileşme sürecini hızlandırmaktır. Ancak kırığın çok daha şiddetli olduğu durumlarda; omuriliğin zarar gördüğü veya görebileceği patlama kırıkları ve kırıklı çıkıklarda cerrahi yönteme başvurulur. Bu durumlarda genelde, vida çubuklar tercih edilir.
Omurga Kırığı Korsesi ve Korse Tedavisi
Bazı ciddi olmayan omurga kırıklarında cerrahi olmayan tedavi tercih edilir. Korse tedavisi özellikle çökme kırıklarına, omurilik deformasyonu olmayan durumlarda yani omuriliğin kırılma esnasında zarar görmemiş olması durumda, kullanılır. Omurga kırıklarının büyük bir kısmını çökme kırıkları oluşturur ve bu kadınlarda, erkeklere oranla daha çok görülür.
Tedavi sürecinde hastaya yatak istirahati ve analjezik ağrı kesiciler tavsiye edilir. Bu tür omurga kırıklarında ağrı devamlı olabilir ve 3 aya kadar sürebilir ancak genelde 1 hafta içerisinde yavaşça azalarak kaybolur. Ameliyatsız tedavideki yatak istirahati süreleri doktorlarca ayarlanmalıdır. Zira sürekli hareketsiz kalmak osteoporozu (kemik erimesini) hızlandırabilir.
Omurga kırığı korsesi en genel anlamda kırıklı bölgenin yani omurganın hareketini sınırlayarak iyileşme sürecini hızlandırmak için kullanılır. Hastanın durumuna da bağlı olmak şartıyla genelde 3 ay gibi kullanımlar uygulanır. Diğer korselerde olduğu gibi kişiye özel olarak üretilir ve yapımında farklı malzemeler kullanılabilir. Genelde osteoporoza bağlı çökme kırıklarında vakanın şiddetine göre tercih edilecektir.
Omurga Kırığı Ameliyatı
Omurga kırıklarının büyük bir kısmı çökme ya da patlama kırığıdır. Bu durum erkeklere kıyasla kadınlarda daha sık görülür. Vakaların şiddetine göre çoğu zaman korse tedavisi ve fizik tedavi yeterli gelse de bazı durumlarda omurga kırığı ameliyatı gerekebilir.
Cerrahi işlemden korkan hastaların çoğu “Omurga kırığı kendiliğinden geçer mi?” Diye merak etmektedir. Ancak bu durum eğer kırık ciddi ise mümkün değildir. Basit kırıklarda korse tedavisi ve yardımcı egzersizler ile kendiliğinden iyileşme süreci hızlandırılabilir ancak ciddi kırıklarda cerrahi işlem gerekli olacaktır. Özellikle osteoporoza bağlı ortaya çıkan omurga kırıklarında durumun gelişmesini önlemek ve ağrıyı gidermek, hayat kalitesini arttırmak üzere cerrahi yöntem tercih edilebilir.
Omurga kırıklarında tercih edilen başlıca 3 cerrahi yöntem vardır. Bunlar hasta öyküsü ve doktorun tercihine bağlı olarak değişir.
Omurga kırığı ameliyatı türleri;
- Vertebroplasti,
- Kifoplasti ve
- Spinal füzyon cerrahisidir.
Ameliyat Riskleri;
Cerrahi yöntemlerin hepsinde olduğu gibi omurga kırığı cerrahisinde de bazı riskler mevcuttur.
- Kanama
- Cerrahi müdahale sürecinde kullanılan ilaçlara karşı alerji reaksiyon
- Kemik çimentosunun malzeme dışına taşıp kronik bel ağrılarına sebebiyet vermesi
- Füzyon tedavisi için omurlardaki baskının artarak kırılmalara yol açması
- Bölgesel ya da tam anlamda felçler
Genel olarak omurga kırığı ameliyatı riskleri arasındadır. Elbette bu konuda doktorunuza danışmanız çok daha faydalı ve doğru olacaktır.
Vertebroplasi
Genelde osteoporoza bağlı olarak gelişen omurga çökme kırıklarında ve bazı ciddi kırıklarda tercih edilen, omurga gövdesine kemik çimentosu zerk edilmesi işlemidir. Vertebroplasti, kemiğin güçlendirilmesi ve ağrının giderilmesi için uygulanır. Bu tedavi şeklinde hastalar, uzun zaman geçmeden günlük işlerini yapabilir hale gelir.
Hasta sırt üzeri yatırılıp lokal anestezi uygulandıktan sonra skopi yardımı ile girilecek bölge tespit edilir ve kemik çimentosu zerk edilir. Elbette vertebroplasti bazı riskler de taşır. Çimentonun uygun enjekte edilmemesi sonucunda hasta sonraki dönemlerde ağrı duyabilir. Kemik çimentosu omurga etrafındaki doku ya da disklere kaçtığında, kişi kronik bel ağrıları yaşayabilir. Daha ciddi durumlarda tedavi uygulanan kişide felç görülebilir ve bazı akciğer komplikasyonları ortaya çıkabilir.
Vertebroplastinin riskleri;
- Felç (bu bölgesel ya da tam olabilir)
- Kırıklar
- Akciğerde damar tıkanıklığı
- Kronik bel ağrısı
Kifoplasti
Osteoporoz (kemik erimesi)kaynaklı omurga kırıklarında kullanılan bir diğer yöntem ise kifoplastidir. Kifoplasti omurga ağrılarını kısa sürede azaltıp, genelde omurdaki çökmeden kaynaklanan kifozu önlemek ve hayat konforunu tekrar elde etmek için uygulanır.
Bölgeye şişirilebilen bir materyal koyulması ve omur yüksekliğinin standart seviyelere dönmesini kapsar. Hastanın omurlarına yerleştirilen malzemeler, kemik çimentosu ile doldurulur. Hasta genellikle aynı gün içerisinde hastaneden taburcu edilir ancak iyileşme süreci biraz daha uzayabilir. Kifoplasti ameliyatı yaklaşık 1 saat sürer.
Füzyon Tedavisi
Ağrıyı ortadan kaldırmak amacıyla yapılan füzyon tedavisi iki omuru sıkıştırma prensibine dayanır. Sıkıştırma işlemini omurlara metal vidalar yerleştirmek suretiyle gerçekleştirir. Omurları bir arada tutar ve hareketlerini kısıtlar. Öncelikle metal vidalar kemiklere sabitlenir ve hareket sınırlandırılır. Sonrasında ise omurlar arasındaki boşluklara suni bir dolgu yapılır.
Füzyon tedavisi, kifoplasti ve vertebroplastinin aksine son çare olarak tavsiye edilmektedir. Bunun birkaç nedeni olmakla beraber füzyon cerrahisinde iyileşme diğer tedavi türlerine oranla çok daha uzun sürmektedir. Vakanın şiddeti ve hastanın durumuna göre 2 ila 6 ay arasında iyileşme gerçekleşir ve tedaviden sonra omurga hareketleri belirli oranda sınırlandırılır. Bununla beraber füzyon cerrahisinde kullanılan teknik, omur kırıklarının da nedeni olabilir. Füzyon hemen yanındaki omurlara diğer omurların sahip olduğundan daha fazla baskı uygular.
Sıkça Sorulan Sorular
Omurga kırıklarında yapılmaması gerekenler nelerdir?
Omurga kırıklarında yapılamaması gereken en temel noktalardan biri; hastayı bilinçsizce hareket ettirmemek olacaktır. Omurga kırığına sahip hasta stabilize edildikten hemen sonra hekim kırığın konumunu, durumunu ve ciddiyetini değerlendirerek cerrahi prosedürlerin gerek olup olmadığına dair karar verecektir. Özetlemek gerekirse böyle bir durumda hastayı bilinçsizce hareket ettirmemek büyük önem taşımaktadır.
L1 vertebra kırığı iyileşme süresi ne kadardır?
L1 vertebra kırığı iyileşme süresine kısaca ortalama 12 haftadır diyebiliriz. Çoğu omurga kırıklarında hasta 12 hafta süresince korse ile immobilizasyon (hareketi sınırlandırma) desteği ile tedavi edilebilmektedir. Bahsi geçen immobilizasyon desteği hastanın yaşadığı ağrıyı azaltmaya ve deformiteyi önlemeye yardımcı olmaktadır.
L2 vertebra kırığı iyileşme süresi nedir?
L2 vertebra kırığı iyileşme süresi de tıpkı diğer omurga kırıkları gibi 12 hafta boyunca korse ile hareketleri sınırlandırarak tedavi edilebilmektedir. Bu hareketleri kısıtlayan korse desteği sayesinde ağrı azalmakta ve oluşacak deformitenin önüne geçilebilmektedir. Normal şartlarda ve korse kullanımın yeterli görüldüğü vakalarda 12 hafta içerisinde L2 vertebra kırığı iyileşme gösterecektir.
Omurga kırıklarında korse kullanımı önerilir mi?
Omurga kırıklarında korse kullanımı oldukça büyük önem arz etmektedir. Omurga kırıklarında korse kullanımı sayesinde omurga hareketsiz bırakılarak sıklıkla kırığın daha da büyümesinin önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Korse kullanımı hastanın ağrısını azaltmakta ve oluşabilecek deformitenin önüne geçmektedir. Bununla birlikte omurga kırıklarında istirahat de büyük bir öneme sahiptir. Korse kullanımı ve istirahat sayesinde kırığın kaynaması başarılı bir şekilde tamamlanacaktır.
T12 kırığı iyileşme süresi nedir?
T12 kırığı iyileşme süresi yaklaşık olarak 12 haftadır. Normal koşullar altında ve korse kullanımının endike edildiği ve yeterli olduğu vakalarda ortalama 12 hafta içerisinde kırık iyileşme gösterecektir. Korse kullanımı, hastanın yaşayacağı ağrıyı azaltmaya ve oluşabilecek deformiteyi önlemeye yardımcı olacaktır. Korse kullanımı ile istirahat edilmesi önerilen T12 kırıklarında bahsi geçen süreç içerisinde kaynama gözlemlenecektir.
L3 vertebra kırığı iyileşme süresi nedir?
L3 vertebra kırığı iyileşme süresi de diğer omurga kırıklarında olduğu gibi ortalama 12 haftadır. 12 hafta boyunca hastanın kullanacağı korse ile hareketler sınırlandırılır ve kırıkta iyileşme beklenir. Normal şartlarda ve korse kullanımının yeterli geldiği vakalarda yaklaşık 12 haftalık süreçte L3 vertebra kırığının kaynaması başarılı bir şekilde tamamlanacaktır. Bununla birlikte hareketleri sınırlandırılmış hastanın istirahat etmesi de büyük önem arz etmektedir.
L4 vertebra kırığı iyileşme süresi ne kadardır?
L4 vertebra kırığı iyileşme süresi yaklaşık olarak 12 haftadır. Normal şartlar altında ve korse kullanımının yeterli görüldüğü durumlarda L4 vertebra kırığı bu süreç içerisinde iyileşme gösterecektir. Korse desteği sayesinde hastanın ağrısı hafifletilmekte ve oluşabilecek deformitenin önüne geçilmesi hedeflenmektedir.
Omurga kırığı ne kadar sürede iyileşir?
Omurga kırıkları iyileşme süreleri hastanın kendi kişisel durumuna bağlı olarak değişkenlik gösterse de yeterli immobilizasyon (hareketleri sınırlandırma) sağlandığı takdirde ortalama 12 hafta içerisinde kırık kaynama gösterecektir. Ancak bazı ciddi vakalarda bu süre geçmesine rağmen kırıklarda kaynama çok yavaş ilerleyebilmektedir. Özetlemek gerekirse normal koşullarda ve korse kullanımının yeterli geldiği vakalarda iyileşme 12 hafta içerisinde tamamlanabilmektedir.