Omurga deformitesi omurganın olması gerektiği gibi hizalanmaması sonucu görülür. Genel anlamda omurgadaki yapısal bozukluklardır. Bu bozukluklar birkaç nedenden dolayı oluşmuş olabilir. Çoğunlukla sorun çıkarmasa da deformenin ilerlemesi durumunda kişinin hayatını olumsuz anlamda etkileyebilir. Omurga deformitesinde erken tanı ve tedavi oldukça önemlidir. Bu safhada eğriliklerin ya da diğer bozuklukların ilerleyişi durdurulabilir ve tedavi edilebilir.
Omurga Deformitesi Nedir?
Omurga, arkadan bakıldığında neredeyse tamamen çizgisel, yandan bakıldığında ise hafif bir s şeklini andırır. Yandan bakıldığında omurgada bazı eğriliklerin bulunması doğaldır. Bu eğrilikler, fizyolojik eğriliklerdir. Boyunda, sırtta ve belde birer tane olmak üzere, 3 fizyolojik eğrilik vardır.
Bazı durumlar neticesinde omurganın yapısal işlevlerinde ve kozmetiğinde aksamalar, hatalar meydana gelebilir. Örneğin sırttaki kifozun 20 ila 50 derece arasında olması gerekir. Fazla ya da az olduğu vakalar gibi durumlar doktorlarca tanısı koyulduktan sonra bir çeşit omurga eğriliği olarak kifoz ismiyle anılır.
Bu durum omurganın kendisiyle alakalı olabileceği gibi, çoğunlukla omurga eğriliği şeklindedir. Örneğin Skolyoz vakalarında omurga, yatay düzlemde yer değiştirir. Arkadan ya da önden bakıldığında düz bir hat gibi görünmesi gereken omurga, artık bazı bölgelerde sağa ya da sola kaymıştır.
Omurga Deformitesi Türleri
Skolyoz
Omurga deformitesi çoğu kişinin bildiğinin aksine yalnızca skolyozdan ibaret değildir. Bazı başka hallerde de kendisini gösterebilir. Skolyoz omurga deformitesi, bunların en çok bilinenidir. Omurgada, yatay düzlemde meydana gelen 10 dereceden fazla eğrilikler olarak tanımlanabilir. Tedavi aşamasında genellikle eğriliğin stabil hale getirilmesi ve ilerleyişinin durdurulması adına skolyoz korsesi ve bazı egzersizler önerilir. Ciddi eğriliklerde (40 dereceden fazla olan eğrilikler) cerrahi müdahale gerekebilir.
Kifoz
Kifoz, pek bilinmeyen bir omurga deformitesi türüdür. Bilinmemesine rağmen skolyozdan daha tehlikelidir. Omurganın öne eğrilmesi durumu olarak tanımlanabilir. Omurgadaki fizyolojik (var olması tamamen doğal olan) eğrilikler bazı nedenlerden artabilir. Kifoz vakalarında bu fizyolojik eğrilikler standart değerler arasında değildir. 20 ila 50 derece arası olması gereken eğrilik artmış ve kamburluk oluşmuştur.
Lordoz
Lordoz, bel bölgesindeki doğal eğriliğin artmış olması durumudur. Omurgaya baskı yapan vücut ağırlığı çoğu zaman ağrıya sebep olur. Bu vakalarda hastaların bellerinde görünür bir kavis vardır. Bel C şeklinde görünür.
Omurga Kayması
Spondilolistezis, omurgayı birbirine eklenerek oluşturan omurlardan bir tanesinin daha öne kaymasıdır.Omur kayması da denir. Bu durum ciddi sonuçlara yol açabilir. Kayan omur, omuriliğini sıkıştırabilir ya da başka durumlarda kifoza neden olabilir. Genellikle bel ve bacak ağrısı, kas zayıflığı ve bazı hareket sınırlandırmalarıyla karakterize edilir. Başlıca spondilolistezis türleri şunlardır:
- İstmik, kemik yırtılması, omurdaki bir kırıktan dolayı gelişir.
- Displastik, feset eklemindeki doğuştan gelen bir bozulma sonucunda ortaya çıkar.
- Dejeneratif, yaşın ilerlemesi ile ortaya çıkan doğal deformitenin bir ürünü olarak görülür.
- Travmatik, yaralanmalardan sonra ortaya çıkar.
Omurga Deformitesi Nedenleri
Omurga deformiteleri, farklı birkaç nedenden ortaya çıkmış olabilir. Vakalar genellikle idiyopatik (kökeni bilinmeyen) olsa da farklı deformiteler için farklı nedenler söz konusu olması muhtemeldir. Omurga deformiteleri nedenleri şu şekilde sıralanabilir:
- İdiyopatik, skolyoz vakalarında çoğunlukla görüldüğü gibi idiyopatik vakaların belirli bir nedeni yoktur. Omurga eğriliklerinin kökeni bilinmez.
- Dejenaratif, omurganın zaman içinde yıpranması ile alakalıdır. Yaşlanan insanlarda omurlar eski gücünü koruyamaz ve bazı nedenlerden deforme olabilirler. Bu durum kendisini başka omurga sorunları şeklindegösterebilir.
- Konjenital, doğum öncesi dönem ile ilgilidir. Bu dönemde gelişen bir sorun omurga deformitesine neden olabilir.
- Pediatrik, hızlı büyüme döneminde çocuklarda, bu tür omurga deformiteleri daha çok tespit edilebilir. Omurga deformitesi çocukluk dönemde geliştiyse bu gruba dahildir. Skolyoz vakalarında hızlı büyüme dönemindeki çocuklar için erken tedavi eğriliğin ilerlememesi adına oldukça önemlidir.
- Nöromüsküler, kas aktivitesini etkileyen bazı problemler kasların sertliğini değiştirebilir. Bu durum omurga deformitesine neden olabilir.
- Postural, omurganın büyüme sürecindeki fiziksel hatalar ile ilgilidir. Gelişme çağındaki yanlış oturma şekilleri ve genel duruş bozuklukları buna neden olabilir.
- Travmatik, Omurgaya gelebilecek ağır bir darbe, açısını değiştirebilir. Kaza ve yaralanma gibi vakalardan sonra gelişebilir.
Bazı durumlarda ise diğer omurga deformiteleri, başka bir deformitenin nedeni olabilir. Örneğin Spondilolistezis bazen kifoza sebebiyet verebilir.
Omurga Deformitesi Tanısı Nasıl Konulur?
Hafif omurga deformitesi genellikle herhangi bir belirtiye neden olmaz. Kişinin uzun süre oturması veya ayakta durması durumunda sırtı ağrıyabilir veya sertleşebilir. Bunu sonunda hafif ila orta şiddette ağrı izleyebilir.
Rutin bir muayene sırasında hafif omurga deformitesi keşfedilebilir. Doktor bir omuzun diğerinden daha yüksek göründüğünü veya giysilerin düz bir şekilde sarkmadığını fark ettiğinde şüphe ortaya çıkar.
Omurga Deformitesi tanısı koymak için doktor omurgayı arkadan görebilmesi için kişinin öne doğru eğilmesini ister çünkü omurganın eğriliği en iyi bu pozisyonda görülür. X ışınları deformitenin tam açısını gösterir. Omurganın eğriliği, omurganın röntgeninde çizilen iki çizgi arasındaki açı olarak tanımlanır. Açıya Kobb açısı denir. Bir çizgi yukarıdan aşağıya en kavisli omur gövdesine kadar uzanır, diğer çizgi ise aşağıdan yukarıya en kavisli alt omur gövdesine kadar uzanır.
Deformitenin ilerleme olasılığı çeşitli faktörlere bağlıdır. Eğrilik ne kadar belirgin olursa ilerleme olasılığı da o kadar artar. Eğrilik genellikle ergenliğin başlangıcındaki hızlı büyüme sırasında artar. Belirtiler arttıkça ilerleme olasılığı da artar. İlerleyen omurga deformitesi sonuçta kalıcı, açıkça görülebilen deformiteye ve kronik ağrıya yol açabilir. Şiddetli deformite iç organları bile etkileyebilir, örneğin akciğerleri deforme edebilir ve hasar verebilir. Bazen hiçbir belirti vermeden ilerleyebilmektedir.
Çocukların çoğunda eğrilik ilerlemez ancak hafif kalır. Ancak düzenli olarak doktor tarafından kontrol edilmesi gerekmektedir. Semptomlara neden olan, ilerleyen veya şiddetli olan deformite tedavi gerektirir. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa ciddi deformasyonun önlenmesi o kadar iyi olur.
Omurga Deformitesi Belirtileri
Omurga deformiteleri en genel anlamda ağrı ile karakterize edilir. Bu deformiteler ciddiye alınmalıdır. İnsan hayatını başından sonuna etkileyebilir, günlük yaşam ve insan psikolojisi için olumsuz sonuçlar doğurabilir.
Bel bölgesindeki gözle görülür içe kaymalar, boyun ve sırt ağrıları, üst sırt kısmında kambur, bazı durumlarda kalp ve akciğer sorunları, gözle görülebilir bazı kozmetik kusurlar, bacak uzunluklarının eşit olmayışı, omuz yüksekliklerinin eşitsizliği gibi işaretler, omurga deformiteleri belirtileri olabilir.
Sırt ve omuz ağrıları, aşırı yorgunluk, nefes alıp verme sorunları ve ağrılar kifoz belirtileri olurken, sert yüzeyde yattıktan sonra şeklini koruyan bel girintisi (c şeklinde), sırt ağrısı, belirli hareketler için kabiliyetin azalması, lordoz belirtileri arasında yer alır.
Nefes darlığı ve özellikle belin bir tarafının diğerinden daha aşağıda ya da yukarıda durması skolyoz belirtisi olabilir. Böyle bir durumda, eller önden birleştirilerek iki avuç içi bir araya getirilir. Bitişik olan bacakların arasına doğru yönlendirilir ve kollar bacaklara paralelken aşağı eğilerek kontrol yapılabilir. Bu durumda belin bir tarafı diğerinden aşağıda veya yukarıda ise bir ortopediste başvurmak gerekir.
Çocuklarda Omurga Deformitesi
Çocuklar arasına en çok görülen omurga deformitesi türleri skolyoz, kifoz ve lordozdur. Özellikle skolyoz hızlı büyüme çağındaki çocuklarda teşhis edildiğinde tedavi olumlu yönde büyük ölçüde değişmektedir. Genellikle bel ve sırt ağrıları, kozmetik kusurlar; solunum problemleri gibi belirtiler ile ortaya çıkar.
Çocuklarda omurga deformitesi tanısı aile, hasta öyküsü ve fiziksel muayenenin yanında MRI, bilgisayarlı tomografi (BT) gibi yöntemler ile koyulur. Tedavi edilmediğinde ya da eğriliklerin açılarının büyümesi durdurulmadığında, bu deformiteler günlük hayatı etkileyecek duruma gelebilir ve kozmetik sorunlar, hastaların psikolojilerini etkileyebilir.
Tedavisinde genellikle cerrahi yönteme başvurulmaz. Omurga esnekliğini koruduğundan ve kemik gelişimi tamamlanmadığından bölgesel alçılar, korse veya eğzersizler önerilebilir. Ancak vakanın ciddiyetine göre cerrahi yöntem de tercih edilmek istenebilir.
Büyümesi devam eden çocuklar için uygulanabilecek olan ipli skolyoz ameliyatı da çocuklarda skolyoz tedavisi için kullanılan bir yöntemdir.
Omurga Kayması Tanısı Nasıl Konulur?
Omurga kayması omurganın farklı bölgelerini etkileyebileceğinden, teşhislerimizi kişisel ihtiyaçlarınıza uyacak şekilde uyarlıyoruz. Bu durum içi boş sırt oluşumunu arttırabileceği gibi aynı zamanda dokunsal ağrı ve sırt kaslarının sertleşmesini de arttırabilir. Şiddetli vakalarda, spinöz süreçler arasında bir basamak oluşumu fark edilir. Kalça fleksiyonunda, diz ekstansiyonunda veya ayağı kaldırıp indirirken de zayıflık da mümkün olabilir. Üst veya alt bacak bölgesinde de ağrılı hisler ortaya çıkabilir.
Dikkatli tanı için fizik muayenenin ardından röntgen ve manyetik rezonans görüntüleme (MRI) veya bilgisayarlı tomografi (BT) gibi modern görüntüleme prosedürleri kullanılır. Omurga kayması ve omurgadaki diğer değişiklikleri güvenilir bir şekilde tespit etmek için genellikle bir röntgen muayenesi kullanılabilir. Ancak kesin açıklama için manyetik rezonans görüntülemeyi (MRI) şiddetle öneriyoruz. MR, omurlar arası diskleri, sinir köklerini, tendonları ve bağları görselleştirmek için kullanılabilir. Daralmış bir sinir kanalı veya sinir sıkışması şüphesi açıkça doğrulanabilir veya çürütülebilir. Dilim görüntülerinde eklem kistleri veya fıtıklaşmış diskler de gösterilmektedir. Alternatif olarak kontrast madde uygulanarak bir röntgen (miyelografi) veya kontrast madde uygulanarak bilgisayarlı tomografi (BT miyelografi) çekilebilir.
Omurga Deformite Tedavisi
Omurga deformitesi tedavisi için başlıca iki yöntem olduğu söylenebilir. Bunlar cerrahi olmayan yöntem ve cerrahi müdahalelerdir. Eğriliklerin ilerleyişini durdurmak ve ağrıyı azaltmak için yapılabilecek bu tedaviler vakanın şiddetine göre değişecektir.
Lordoz Tedavisi
Lordoz tedavisi söz konusu olduğunda eğriliğin şiddeti, ağrı ve şişlik durumuna göre değişebilir. Eğriliğin esnek olduğu durumlarda tedavi gerekmeyebilirken, esnek olmadığı durumlarda fizik tedavi ya da cerrahi yönteme başvurulabilir. Böyle bir durumda hastalığın ilerlemesi obezite, nefes darlığı vb. gibi problemlere yol açabilir. Ayrıca kozmetik sorunlar da başlı başına problemdir.
Kifoz Tedavisi
Kifoz tedavisi için konuşulduğunda, omurganın öne eğriliği 55 dereceyi geçmişse yine fizik tedavi, bazı egzersizler ile vakanın ilerlemesi durdurulmaya çalışılır. Bunların yetersiz olduğu durumlarda kifoz ameliyatı yöntemine geçilebilir. Ayrıca ağrılar için reçeteli ya da reçetesiz ağrı kesiciler önerilebilir.
Skolyoz Tedavisi
Skolyoz genellikle çocuklarda ve ergenlerde görülür. Büyüme çağındakiler için skolyoz korsesi kullanımı önerilebilir. Bu omurganın hareketlerini bir miktar engellese de eğriliğin ilerlemesini büyük ölçüde durdurmaktadır. Ancak yetişkinlerde korse kullanımı söz konusu değildir. Genelde, yine eğriliğin şiddetine göre skolyoz fizik tedavi ya da cerrahi tercih edilebilir. Genellikle 40 derecenin üzerindeki eğrilikler (şiddetli skolyoz) için skolyoz ameliyatı tercih edilir.
Omurga deformitesi ameliyatsız düzelir mi?
Omurga deformitesine ameliyatsız düzelir cevabını verebilmemiz için omurga deformitesinin türünü ve eğriliğin durumunu (derecesini) bilmek büyük önem taşımaktadır. Yine de belirtmek de fayda vardır ki; omurga deformitesi için günümüzde ameliyatsız tedavi seçenekleri mevcuttur. Fizik tedaviler, özel egzersiz programları ve masaj terapileri omurga deformitesinin belirtilerini hafifletebilmektedir. Bununla birlikte özel ortezler de kullanılabilmektedir.